VÀI NÉT VỀ KHU DI TÍCH LỊCH SỬ HỐ ĐÁ BÀN

Theo Lịch sử Đảng bộ địa phương, theo lời kể của các nhân chứng sống, các cán bộ xã Mỹ An thời kỳ diễn ra khúc bi tráng ở hố Đá Bàn (năm 1968)..., thì núi Miếu là một cụm núi thuộc dãy Trường Sơn bị đứt gãy. Suối Đá Bàn bắt nguồn từ núi Miếu có hình yên ngựa chảy ngược xuống. Từ sườn núi cao đến chân núi, suối vấp phải rất nhiều tảng đá khổng lồ, đá xếp kín một rông núi, xếp hình bậc tam cấp.  Dưới các khối đá lớn, tròn thuôn, nhẵn nhụi đó là đường đi lối lại, là những hang sâu hút nước. Tài liệu của Bảo tàng Bình Định còn ghi rõ: “Hố Đá Bàn có chiều ngang khoảng 100m, chiều dài khoảng 500m. Đứng trên các hòn đá khổng lồ trong hố, có thể phóng tầm mắt quan sát cả một vùng rộng lớn ở vào phía đông của các xã Mỹ An, Mỹ Thọ và Mỹ Thắng, kế theo là một dải cát trắng uốn cong, trải dài như ôm cả một vùng biển rộng lớn, xanh ngắt...”. 
Địa hình hiểm trở, hang hốc, tạo thành những địa đạo tự nhiên kỳ bí, rất thuận lợi cho việc thiết lập một căn cứ cách mạng với lực lượng “thoắt ẩn thoắt hiện”. Trong kháng chiến chống Mỹ, hố Đá Bàn là hậu cứ của lực lượng vũ trang công tác xã Mỹ An, trong chiến dịch Mậu Thân 1968 là trạm xá tiền phương của Trung đoàn 2, Sư đoàn 3 Sao Vàng và là nơi dừng chân của các đơn vị thuộc Sư đoàn 3 Sao Vàng hành quân từ Bắc vào Nam.
Có lẽ, chỉ có cách đến tận nơi, đọc tận mắt tài liệu chính xác về hố Đá Bàn, thì chúng ta mới hình dung được cái “hố đen” đã “ôm” cả 105 chiến sĩ quả cảm kia. Sau gần 20 ngày chiến đấu anh dũng, tất cả các chiến sĩ của Sư đoàn 3 Sao Vàng và bộ đội địa phương khi đó đang đóng quân tại căn cứ hố Đá Bàn đều hy sinh, đến nay chưa thể quy tập đầy đủ hài cốt vào nghĩa trang liệt sĩ.
Hơn 50 lính Mỹ và lính ngụy đã bị giết chết trong cuộc chiến ác liệt kể trên (tài liệu ban đầu của bảo tàng), có lẽ, hầu hết họ cũng nằm lại trong cái hố này (?). Nhân chứng còn lại là những tảng đá khổng lồ bị bom đạn cày vỡ, trên đó vẫn còn những dòng chữ tiếng Anh do kẻ thù viết trên các phiến đá lớn.
Năm 2009, UBND tỉnh đã công nhận căn cứ hố Đá Bàn là di tích lịch sử.
Để tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ, UBND tỉnh và UBND huyện Phù Mỹ đã tiến hành xây dựng Khu di tích lịch sử căn cứ hố Đá Bàn, với tổng vốn đầu tư hơn 5,1 tỉ đồng, gồm các hạng mục: san nền mặt bằng rộng 7.000m2, Nhà bia tưởng niệm, đường bê tông lên Khu di tích, hệ thống điện đến khu di tích… Sau hơn 4 tháng thi công Khu di tích đã hoàn thành và tổ chức lễ khánh thành đưa vào sử dụng ngày 31.3.2012.
Công trình Khu di tích lịch sử căn cứ hố Đá Bàn được đầu tư xây dựng là một hoạt động có ý nghĩa tri ân các anh hùng liệt sĩ, các thương bệnh binh đã hy sinh xương máu vì độc lập dân tộc, tôn vinh những chiến công hào hùng của dân tộc trong cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc; thể hiện sự biết ơn của cán bộ, chiến sĩ, nhân dân tỉnh nhà đối với các anh hùng liệt sĩ, gia đình có công với cách mạng, các thế hệ đã có những đóng góp to lớn vì sự nghiệp xây dựng, bảo vệ đất nước. Khu di tích lịch sử căn cứ hố Đá Bàn trở thành “địa chỉ đỏ” để cán bộ, đảng viên, nhân dân địa phương, nhất là thế hệ trẻ đến tri ân…
Tổng hợp TRUNG VIỆT
MỘT SỐ HÌNH ẢNH VỀ LỄ KHÁNH THÀNH KHU DI TÍCH
(Ảnh tư liệu Báo Bình Định Online)


Các đồng chí lãnh đạo tỉnh, huyện và địa phương cắt băng khánh thành khu di tích









Lễ dâng hoa và dâng hương
(Tư liệu Báo Bình Định)










Các đồng chí lãnh đạo tỉnh Bình Định dâng hương
tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ đã hi sinh tại căn cứ hố Đá Bàn
(Tư liệu Báo Bình Định)